Το μεγαλύτερο μυστικό της ζωής είναι πως δεν υπάρχουν μυστικά.

Η βία σε κάθε μορφή της, είτε λεκτική, είτε σωματική, ή ψυχολογική προκαλεί τραύματα σωματικά και ψυχικά. Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος στρατιώτης στον πόλεμο, ο οποίος όταν επαναπατρίζεται, έχει εκρήξεις θυμού ή απουσία συναισθήματος, λόγω ψυχικού τραύματος. Για πολλούς ανθρώπους ο πόλεμος ξεκινάει από το σπίτι τους. Ψυχικό τραύμα αφορά, για παράδειγμα, άτομα που έχουν υπάρξει θύματα σεξουαλικής κακοποίησης στην παιδική τους ηλικία, είτε είχαν γίνει μάρτυρες ξυλοδαρμού του γονέα τους, είτε έχουν υποστεί σωματική ή λεκτική βία από τον/την σύντροφό τους ή ακόμα και τον οικονομικό και επαγγελματικό αποκλεισμό. Άτομα που είχαν τροχαίο ατύχημα ή έχουν διαγνωστεί με κάποια σοβαρή ασθένεια, αντιμετώπισαν τρομοκρατική ενέργεια ή φυσική καταστροφή.

Από το αρχαιοελληνικό ρήμα «τιτρώσκω» που σημαίνει «πληγώνω» προέρχεται η λέξη «τραύμα», η οποία χρησιμοποιήθηκε στους στρατιώτες που είχαν υποστεί πληγές ή τραυματισμό που προκλήθηκαν από τη διάτρηση του θώρακος. Η ιατρική έννοια του τραύματος είναι «η ξαφνική ή βίαιη λύση της συνέχειας των ιστών του δέρματος και συνήθως αιμορραγία» (Μπαμπινιώτης, 2008).

Ο ψυχικός τραυματισμός εκδηλώνεται όταν κάποιο στρεσογόνο γεγονός βιωθεί και προκαλέσει «ρήγμα» στο ψυχισμό ενός ατόμου. Δηλαδή το άτομο όσες ικανότητες και άμυνες επιστρατεύσει δεν επαρκούν για να το ξεπεράσει. Ο τραυματισμός εγγράφεται ανεξίτηλα στην μνήμη, καθώς και στο σώμα χωρίς να είναι σε θέση το άτομο να μπορεί να το εξαλείψει. Με αποτέλεσμα ενοχλητικές αναμνήσεις μπορούν να αποθηκευτούν στον εγκέφαλο μεμονωμένα και παραμένουν κλειδωμένα στο νευρικό σύστημα με τις αρχικές εικόνες, τους ήχους, τις σκέψεις και τα συναισθήματα που εμπλέκονται.

Όλοι οι άνθρωποι διαθέτουμε ένα φυσικό σύστημα «αυτοΐασης» που έχει εξελιχθεί και μας επιτρέπει να επανορθώνουμε τις αντιδράσεις μας σε ενοχλητικά γεγονότα από μια αρχική δυσλειτουργική κατάσταση ανισορροπίας σε μια προσαρμοστική κατάσταση επίλυσης. Υπό κανονικές συνθήκες, το μυαλό έχει τη φυσική ικανότητα να επεξεργάζεται ενοχλητικές στρεσογόνες εμπειρίες χωρίς θεραπευτική παρέμβαση, για παράδειγμα, μιλώντας σε ένα φίλο μας ή κατά τη διάρκεια του ύπνου μας.

Κάποιοι τα καταφέρνουν, για τους περισσότερους η ανάμνηση ενός δυσάρεστου γεγονότος κάποια στιγμή ξεθωριάζει ή μεταμορφώνεται σε κάτι λιγότερο δυσάρεστο. Κάποιοι όμως παραμένουν καθηλωμένοι στο περιστατικό του τραυματισμού αδυνατώντας να το «μεταβολίσουν» ψυχικά. Άλλα άτομα κατακερματίζεται το «εγώ» τους και οδηγούνται στη ψυχική αποδιοργάνωση, καταφεύγοντας στη χρήση αλκοόλ ή ουσιών στην προσπάθεια να καταστείλουν την εσωτερική τους ένταση και τον ψυχικό πόνο.

Η Ψυχοθεραπεία EMDR είναι μια σχετικά βραχύχρονη θεραπεία και καθοδηγείται από το μοντέλο AIP (Αdaptive Information Processing), σύμφωνα με το οποίο το υψηλό στρες και οι αντίξοες ή τραυματικές εμπειρίες αποθηκεύονται στο μυαλό σε μια «ακατέργαστη» μορφή, οι οποίες συμβάλλουν σε δυσφορικά συμπτώματα.

Η παρέμβαση με τη θεραπεία EMDR είναι η μετατροπή της δυσλειτουργικής αφομοίωσης μιας τραυματικής εμπειρίας σε λειτουργική, μέσω αμφίπλευρης διέγερσης (BLS), που περιλαμβάνει ρυθμικές εναλλασσόμενες κινήσεις ή ήχους που ενεργοποιούν τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου. Σκοπός της είναι να βοηθήσει τον εγκέφαλο να επεξεργαστεί τραυματικές αναμνήσεις, καθιστώντας τες λιγότερο ενοχλητικές. Η BLS μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω διεστιακής κίνησης των ματιών, ακουστικών τόνων ή απτικής διέγερσης, όπως το χτύπημα στα γόνατα ή στα χέρια. Βοηθά στην επεξεργασία τραυματικών αναμνήσεων για την ανακούφιση από ψυχική και σωματική δυσφορία, αξιοποιώντας το φυσικό σύστημα αυτοΐασης του εγκεφάλου.

Τρόποι εφαρμογής της αμφίπλευρης διέγερσης (BLS):

• Οπτική: Ο θεραπευτής κινεί το δάχτυλό του ή μια μπάρα φωτός μπρος-πίσω, με τα μάτια του ασθενούς να ακολουθούν την κίνηση. Αυτή η μέθοδος είναι παρόμοια με τις κινήσεις των ματιών κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, που είναι σημαντικό στάδιο για την επεξεργασία μνημών.
• Ακουστική: Εναλλάσσονται ακουστικοί τόνοι ή ήχοι στα αριστερά και δεξιά αυτιά του ασθενούς μέσω ακουστικών.
• Απτική: Γίνονται διαδοχικά χτυπήματα σε διάφορα σημεία του σώματος, όπως τα γόνατα ή τα χέρια (Butterfly Hug - "αγκαλιά πεταλούδας").

Όταν είμαστε «κατακλυσμένοι από τραυματικές εμπειρίες», ο εγκέφαλός μας χάνει την ικανότητα να διατηρεί την νευρωνική ολοκλήρωση σε όλα τα δίκτυα που είναι αφιερωμένα στη συμπεριφορά, το συναίσθημα, την αίσθηση και τη συνειδητή επίγνωση.

Όταν οι αναμνήσεις αποθηκεύονται σε αισθητηριακά και συναισθηματικά δίκτυα αλλά αποσυνδέονται από εκείνα που οργανώνουν το γνωστικό κομμάτι, τη γνώση και την προοπτική, γινόμαστε ευάλωτοι σε εισβολές προηγούμενων εμπειριών που ενεργοποιούνται από περιβαλλοντικά και εσωτερικά ερεθίσματα.

Στη διαδικασία της ψυχοθεραπείας, προσπαθούμε να επανενσωματώσουμε αυτά τα αποσυνδεδεμένα δίκτυα επεξεργάζοντας συνειδητά τραυματικές αναμνήσεις. Αυτή η επανένταξη, με τη σειρά της, επιτρέπει στα δίκτυα συνειδητής φλοιώδους επεξεργασίας να αναπτύξουν την ικανότητα να αναστέλλουν και να ελέγχουν παρελθούσες «τραυματικές αναμνήσεις».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Shapiro, F. (2017). Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy: Basic principles, protocols, and procedures. Guilford Publications.
Van der Kolk, B. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. New York, 3.

Οι σύγχρονες επαγγελματικές απαιτήσεις, οι αυξημένες ευθύνες και οι γρήγοροι ρυθμοί εργασίας μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ψυχική υγεία και την απόδοση των εργαζομένων. Το παρατεταμένο άγχος συχνά οδηγεί σε σωματική και ψυχική εξάντληση, μειωμένη συγκέντρωση, επαγγελματική κόπωση (burnout) και δυσκολίες στις εργασιακές σχέσεις.

Ως ψυχολόγος με πολυετή εμπειρία στις Ένοπλες Δυνάμεις και εξειδίκευση στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT), στη Συστημική Θεραπεία και στην EMDR Θεραπεία, υποστηρίζω εργαζόμενους, στελέχη και ομάδες να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τις προκλήσεις του εργασιακού περιβάλλοντος. Παράλληλα, η ερευνητική μου ενασχόληση με την ψυχική ανθεκτικότητα στις Ένοπλες Δυνάμεις έχει ενισχύσει την κατανόησή μου για τους παράγοντες που βοηθούν τους ανθρώπους να ανταποκρίνονται σε συνθήκες υψηλής πίεσης.

Μέσα από εξατομικευμένες συνεδρίες ή ομαδικές παρεμβάσεις, οι συμμετέχοντες μαθαίνουν να:

• Αναγνωρίζουν έγκαιρα τα σημάδια του στρες και της επαγγελματικής εξουθένωσης.
• Διαχειρίζονται αποτελεσματικά το άγχος και την ψυχολογική πίεση.
• Θέτουν υγιή προσωπικά και επαγγελματικά όρια.
• Ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα και την προσαρμοστικότητά τους.
• Βελτιώνουν την επικοινωνία και τη συνεργασία στον εργασιακό χώρο.
• Αναπτύσσουν δεξιότητες αυτοφροντίδας και ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.

Στόχος είναι η δημιουργία ενός υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος, όπου οι άνθρωποι μπορούν να αποδίδουν αποτελεσματικά χωρίς να θυσιάζουν την ψυχική τους ευεξία, διατηρώντας παράλληλα υψηλά επίπεδα ικανοποίησης και ποιότητας ζωής.

Όταν η κατάθλιψη, οι κρίσεις πανικού, οι φοβίες ή οι έντονες διακυμάνσεις της διάθεσης σαμποτάρουν την καθημερινότητά σας, το Συνθετικό - Συστημικό μοντέλο προσφέρει μια διέξοδο. Συνδυάζοντας τη δομή της CBT (για την άμεση αλλαγή των δυσλειτουργικών σκέψεων) με το βάθος της Συστημικής προσέγγισης (που εξετάζει τον ρόλο σας μέσα στην οικογένεια και τις σχέσεις), χτίζουμε μια σταθερή καθημερινότητα, γεμάτη αυτογνωσία και ισορροπία.